# Chess-en eskuliburua

## Sarrera

### Xakearen azalpen orokorra

Chess is a two-player strategy board game. GNOME Chess is a 2D/3D chess game, where games can be played between a combination of human and computer players. GNOME Chess detects known third party chess engines for computer players. The game was originally developed by Robert Ancell, now the game is included in gnome-games.

GNOME Chess is written in Python and uses GTK+ and Cairo to render the chess board. 3D support is optionally available using OpenGl, using the Python OpenGL and GtkGLExt libraries. As with most modern 3D programs hardware acceleration is recommended but it should run OK in software. GNOME Chess is bundled with GNU Chess as the default chess AI. GNOME Chess can be played in network mode against other players on the Internet.

Xakea lauki-itxurako taula batean jokatzen da, koloreak txandakatuta dauzkaten 64 koadroko taula batean. Jokalari bakoitzak hamasei piezarekin hasten du jokoa: erregea, erregina, bi dorre, bi zaldun, bi alfil eta zortzi peoi. Jokalari batek pieza zuriak erabiltzen ditu eta besteak pieza beltzak; zuriak erabiltzen dituen jokalaria izango da mugitzen lehena. Jokalariak txandaka mugituko dituzte piezak; mugimendu batzuen bidez aurkariaren pieza bat "harrapa" daiteke, eta, orduan, pieza hori taulatik ateratzen da. Jokoaren helburua aurkariaren erregeari xake-mate egitea da. Horretarako, erregeak berehalako erasopean egon behar du (xake) eta hurrengo mugimenduan ez du izango erasoa saihesteko aukerarik. Teorialariek xake-estrategia eta –taktika zabalak garatu dituzte jokoaren hastapenetatik.

Gaur egungo joko-modalitatea Europako hegoaldean sortu zen 15. mendearen bigarren erdian, asiar jatorriko joko zaharretatik eboluzionatu ondoren. Xakea munduko taula-joko ezagunenetako bat da. Xakearen lehiakortasunaren tradizioa 16. mendean hasi zen. Munduko lehen xake-txapeldun ofiziala Wilhelm Steinitz izan zen, eta 1886. urtean lortu zuen titulu hori. Haren egungo oinordekoa Vladimir Kramnik da, bide horretan 14. txapelduna. Bi urtetik behin mundu mailako probak egiten dira, Xake-Olinpiadak. 20. mendeaz geroztik, nazioarteko bi erakundek (Munduko Xake Federazioak eta Posta bidezko Xakearen Nazioarteko Federazioak) xake-txapelketa nagusiak eta nazioarteko tituluak antolatu eta gainbegiratu dituzte.

Hasierako informatikarien helburua zen xakean jokatzeko makina bat sortzea, eta gaur egungo xakean ere eragin handia dute oraingo xake-programen gaitasun ikaragarriek. 1997. urtean Garry Kasparov (orduko munduko txapelduna) eta IBMren Deep Blue xake-programaren artean jokatu zen partida batek frogatu zuen ordenagailuak gai direla giza jokalari trebeenei ere irabazteko.

To run GNOME Chess, select Chess from the Games submenu of the Main Menu, or type `gnome-chess` on the command line.

## Playing GNOME Chess

### Jokoaren leiho nagusia

Starting GNOME Chess displays the main game window as shown below. The game is played by moving chess pieces using the mouse. Each player alternates to move a piece in the appropriate colour, from one board position to another valid board position. The main game window is organized in three main areas: In the top menu and toolbar area, most common game actions can be made. The chess board is in the middle of the window, where the game is played by moving chess pieces using the mouse. Finally, the game history panel is shown at the bottom, where information about the game history, the remaining move time and buttons for showing previous or next moves are available.

#### Main window in GNOME Chess

Main window in GNOME Chess.

### Joko berria hastea

To start a new game, press the New Game button on the toolbar.

### Menuak

Menu-barra Leiho nagusiaren, goian kokatzen da, eta honako menuak ditu:

Game

- This menu contains:

  - Ctrl+N New This starts a new game of Chess.

  - Ctrl+O Open Loads a previously saved game.

  - Ctrl+S Save Saves the current game of chess.

  - Save As Saves the current game of chess with a new filename.

  - Ctrl+L Network Game This starts a network multiplayer game using GGZ Gaming Zone.

  - Resign To concede loss of the game, so that the opponent wins the game.

  - Claim Draw If a claimed draw is accepted, the game ends without victory for either player.

  - Ctrl+Q Quit Ends the game.

View

- This menu contains:

  - F11 Fullscreen Shows the game window in fullscreen mode.

  - 3D Chess View Enables 3D chess view mode using OpenGL. This requires Python OpenGL and Python GTKGLExt installed, in addition to a 3D graphics card setup properly. Please contact your system administrator if you have problems, either way you will always be able to play chess in 2D mode.

  - Show Logs Show logs for debugging GNOME Chess and the active chess AI engines.

Settings

- This menu contains:

  - Preferences This opens your window to edit preferences.

Help

- This menu contains:

  - F1 Contents Display this manual.

    About This opens the About dialog which shows basic information about GNOME Chess, such as the author's name, the version number of the game.

## Xakearen arauak

Xakea taula lauki batean jokatzen da: laukidun zortzi errenkada ditu (1etik 8ra zenbakituak) eta zortzi zutabe (a-tik h-rako letradunak). Hirurogeita lau laukien kolorea zuria eta beltza da, txandaka, eta "lauki zuriak" eta "lauki beltzak" deitzen zaie. Xake-taula kokatzen den moduagatik, jokalari bakoitzak lauki zuri bat du eskuineko eskuaren aldeko izkinan, eta piezak diagraman azaltzen den bezala kokatzen dira, erregina bakoitza bere koloreko laukiaren gainean.

Jokalari bakoitzak hamasei piezarekin hasten du jokoa: erregea, erregina, bi dorre, bi zaldun, bi alfil eta zortzi peoi. Jokalari batek (Zuria deituko diogu) pieza zuriak erabiliko ditu eta beste jokalariak (Beltza) beltzak; Zuria izango da mugitzen lehena. Koloreak lagunarteko adostasunez, zorizko jolas baten bidez edo jokoaren epailearen bitartez, erabaki daitezke. Jokalariak txandakatu egiten dira, aldi bakoitzean batek mugitzen baitu pieza (errokean izan ezik, hemen bi pieza mugitzen dira aldi berean). Piezak okupatu gabeko lauki batera edo aurkariak okupatutako lauki batera mugitzen dira, eta, azkeneko kasu horretan, aurkariaren pieza harrapatu eta jokotik kanporatzen da. Aurkariaren pieza bat harrapatzeko hura dagoen laukira mugitu behar da norberaren pieza, baina bada salbuespen bat (igarotzean harrapatzea).

#### Erregea

Erregea aurkariaren pieza baten (edo agian biren) erasopean dagoenean, jokalaria xakean dagoela esaten dugu. Xakean dagoenean, erregea erasotik aldentzen duten mugimenduak bakarrik onartzen dira. Jokalariak ezin du erregea xakean utziko duen mugimendurik egin. Jokoaren helburua da aurkariari xake mate egitea; horretarako, aurkaria xakean utzi behar da, eta, gainera, erregea erasotik aldenduko duen mugimendurik ezin egiteko moduan.

Erregea ondoko lauki batera mugitu daiteke, horizontalki, bertikalki edo diagonalki. Behin jokoa hasi denean, errege bakoitzak mugimendu bikoitza egiteko aukera du, errokea egiteko. Errokea: erregea bi lauki mugitzen da dorrerantz, eta erregeak gurutzatu duen laukira mugitzen da dorrea. Errokea egiteko baldintza hauek bete behar dira:

- Jokalariak lehenago ez mugitu izatea, ez erregea, ez errokea egiteko mugituko duen dorrea.

- Ezin dira pieza gehiago egon erregearen eta dorrearen artean.

- Erregeak ezin du xakean egon eta ezin du aurkarien erasopean dauden laukietatik igaro. Beste edozein mugimendu bezala, errokea egitea ilegala da erregea xakean jartzen badu.

- Erregeak eta dorreak lerro berean egon behar dute (peoi koroatu batekin errokea egitea saihesteko).

#### Dorrea

Dorrea bertikalki edo horizontalki mugi daiteke, hutsik dauden laukien gainetik (eta erregearekin errokea egin dezake).

#### Alfila

Alfila diagonalki mugitzen da, hutsik dauden laukien gainetik. Alfilak ez dira inoiz kolore bateko lauki batetik beste koloreko lauki batera pasatzen; hortaz, jokalariek "lauki zuritako" edo "lauki beltzetako" alfilez hitz egiten dute.

#### Erregina

Erregina diagonalki, horizontalki eta bertikalki mugitzen da, hutsik dauden laukien gainetik.

#### Zalduna

Zaldunak okupatuta dauden laukien gainetik salto egin dezake, eta mugimendu hau du: bi lauki horizontal eta bat bertikal (edo alderantziz) "L" forma eginez. Taularen erdian dagoen zaldun bat zortzi laukitara mugi daiteke. Zaldunak, mugitzen den bakoitzean, lauki-kolorea aldatzen du.

#### Peoiak

Peoiek mugimendu-arau konplexuenak dituzte: peoia aurrera mugi daiteke, hurrengo laukira, lauki hori ez badago okupatuta. Oraindik mugitu ez bada, peoiak bi lauki aurrera egiteko aukera du, aurrean dituen bi laukiak ez badaude okupatuta. Peoi batek ezin du atzerantz mugitu. Lehenengo mugimenduan peoiak bi lauki aurrera egiten badu eta aurkariaren peoi baten ondoan gelditzen bada, aurkariaren peoiak peoi hori harrapa dezake aurrerantz lauki bakarra mugitu izan balitz bezala ("igarotzean harrapatzea" ), baina jarraian datorren mugimenduan soilik. Peoiak dira mugitzeko eta aurkaria harrapatzeko mugimendu ezberdinak dituzten bakarrak. Beren aurreko laukiaren albo banatan dituzten laukietako aurkariak harrapa ditzakete (beren aurrean diagonalean dauden bi laukiak), baina ezin dute lauki horietara mugitu hutsik egonez gero. Peoi bat zortzigarren ilararaino aurreratzen bada, kolore bereko erregina, dorre, alfil edo zaldun bihurtuko da (koroatzea). Praktikan, peoia erregina bihurtzen da gehienetan.

#### Falta diren mugimendu-arauak

Zaldunak izan ezik, beste piezek ezin dute batzuek besteen gainetik salto egin. Norberaren piezak ("pieza lagunak") ezin dira elkarren gainetik pasatu mugimenduaren lerroan baldin badaude, eta pieza lagun batek ezin izango du inoiz beste pieza lagun bat ordezkatu. Aurkariaren piezak ezin dira gainetik pasatu, baina "harrapatu" egin daitezke. Pieza bat harrapatzen denean, erasoa egin duen piezak aurkariaren pieza ordezkatzen du laukian (igarotzean harrapatzea da salbuespen bakarra). Harrapatua izan den pieza jokotik kanpo geratzen da eta litekeena da gainerako joko guztian ez jokatzea. Erregea ezin da harrapatu, xakean jarri soilik egin daiteke. Jokalari batek ezin badu erregea xake-egoeratik atera, xake matea gertatzen da, eta jokoa galtzen du.

Xake-jokoak ez du zertan xake mate egoeran amaitu. Edozein jokalarik amore eman dezake egoera etsigarria baldin bada. Jokoa berdinketan ere buka daiteke. Berdinketa hainbat egoeratan gerta daiteke: berdinketa adostea, erregea itota gelditzea, hiru aldiz egoera bera errepikatzea, berrogeita hamar mugimenduen araua betetzea edo xake matea egiteko aukerarik ez izatea (normalean ez dagoelako xake matea egiteko bezainbeste pieza).

### Denboraz mugatutako jokoak

Jokoa denbora-muga batekin joka daiteke mugimenduari denbora ezarriz joko berria sortzean. Denbora mugatua duen jokoan jokalari bakoitzak denbora kopuru bat du erabilgarri zein mugimendu egin behar duen erabakitzeko, eta jokalari bakoitzari geratzen zaion denbora bere txanda denean soilik gutxiagotzen da.

### Berdinketa

Inork ez duenean irabazten jokoa amaitzen denean. Berdinketan amaitzen diren joko gehienak arau batzuetan oinarrituta daude. Berdinketan amaitu daitekeen joko batek dituen beste moduak hauek dira: itota, errepikamen hirukoitza, berrogeita hamar mugimenduko araua eta nahikoa piezarik ez egotea. Posizio bat berdintuta (edo berdinketa posizioa) dagoela esaten da jokalari bakoitzak, nahiz eta zuzen jokatu, jokoa berdinketa bateko posizioa izatera bultzatzen duenean, berdin izanik beste jokalariak egiten dituen mugimenduak.

#### Itota

Jokalari batek bere txandan ezin duenean mugimendu legalik egin eta bere erregea ez dagoenean xakean gertatzen dea Itota egoera. Itota egoera gertatzen denean berehalako berdinketa gertatzen da.

#### Threefold repetition

Taulako egoera hiru aldiz gertatzen denean jokalari berdinak mugitzeko txanda duenean, eta jokalari bakoitzak mugimendu legalen multzo berdina duenean txanda bakoitzean (azkenak igarotzean harrapatzeko eta errokea egiteko eskubidea du), jokoaren berdinketa gertatzen da.

#### Berrogeita hamar mugimenduen araua

Berrogeita hamar mugimenduen arauak zera dio: jokoan berdinketa gertatzen dela berrogeita hamar mugimendu ondoren ez bada piezarik harrapatu edo ez badapeoirik mugitu.

#### Ez dago nahikoa pieza

Peoi guztiak harrapatuak izan direnean, eta jokalari batek bere erregea soilik duenean beste jokalariak ere errege bat soilik (edo erregea eta zalduna edo alfila) duenean jokoaren amaiera gertatzen da. Posizioa berdinketan amaitzen da, ezinezkoa baita jokalari menperatzaileak xake-matea egitea. Xake-matea lortzeko posibilitateak errege bakarra duen jokalariak hanka sartzeak datza berrogeita hamar mugimenduko arauan babestuak badaude.

## Jokoaren ezarpenak

### Jokoaren hobespenak

The Game tab of the Preferences dialog allows you to set up the settings of your choice for new games. In the Opposing player section, it is possible to setup the number of human and AI (computer) players. If you have installed any supported chess engines as AI players, these will be displayed in the list of available players. The difficulty setting of the AI players is set in the Difficulty section. Finally, the time-limit for each player's move is set in the Game Duration section.

#### Game preferences dialog for GNOME Chess

Game preferences dialog for GNOME Chess.

### Appearance Preferences

The Appearance tab of the Preferences dialog allows you to modify board orientation, move format, and the general look and feel of GNOME Chess.

#### Appearance preferences dialog for GNOME Chess

Appearance preferences dialog for GNOME Chess.

## Xake-motorrak

GNOME Chess should be able to use any Chess Engine Communication Protocol or Universal Chess Interface compatible chess engines, including these chess engines:

- GNUChess

- Sjeng

- Amy

- Crafty

- Faile

- Phalanx

- Glaurung

- HoiChess

- Diablo

- BBChess

- Fruit

- Shredder

- Toga II

- Boo-ren xake-motorrak

## Egileak

GNOME Chess was written by Robert Ancell, and is now maintained in gnome-games. This documentation was originally written by Andreas Røsdal, with input from several GPL sources. To report a bug or make a suggestion regarding this application or this manual, follow the directions in this document.

## Lizentzia

Programa hau software librea da; birbana eta/edo alda dezakezu Free Software Foundation-ek argitaratutako GNU Lizentzia Publiko Orokorraren 2. bertsioan, edo (nahiago baduzu) bertsio berriago batean, jasotako baldintzak betez gero.

Programa hau erabilgarria izango delakoan banatzen da, baina INOLAKO BERMERIK GABE; era berean, ez da bermatzen beraren EGOKITASUNA MERKATURATZEKO edo HELBURU PARTIKULARRETARAKO ERABILTZEKO. Argibide gehiago nahi izanez gero, ikus GNU Lizentzia Publiko Orokorra.

A copy of the GNU General Public License is included as an appendix to the GNOME Users Guide. You may also obtain a copy of the GNU General Public License from the Free Software Foundation by visiting their Web site or by writing to

        Free Software Foundation, Inc.
        51 Franklin Street - Fifth Floor
        Boston, MA 02110-1335
        USA